مدل‌سازی زنجیره تأمین محصولات کشاورزی فسادپذیر

نوع مقاله : مقاله کامل علمی پژوهشی

نویسندگان

گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

10.22069/jead.2025.23689.1910

چکیده

در زنجیره تأمین محصولات کشاورزی، به دلیل ویژگی‌های فسادپذیری بالا و ضایعات قابل توجه، دست‌یابی هم‌زمان به سودآوری، حفظ تازگی محصولات و کاهش ضایعات از چالش‌های اصلی به‌شمار می‌روند. این پژوهش با هدف ارتقای پایداری چنین زنجیره‌ای، یک مدل بهینه‌سازی چندهدفه ارائه می‌دهد که به‌طور هم‌زمان سه هدف حداکثرسازی سود، کاهش ضایعات و افزایش تازگی محصولات را دنبال می‌کند. برای حل این مدل، از رویکرد برنامه‌ریزی لکزیکوگرافیک و روش محدودیت اپسیلون استفاده شده است تا امکان اولویت‌بندی اهداف و تحلیل جامع جبهه‌های کارای چندهدفه فراهم شود. مدل پیشنهادی با استفاده از داده‌های میدانی از یک مزرعه در استان خراسان رضوی به‌عنوان نماینده تولیدکنندگان محصولات فسادپذیر که شامل محصولات گوجه‌فرنگی، خیار، بادمجان، کاهو و گل‌کلم می‌باشد، انتخاب شدند و سناریوهای مختلف تأمین مالی، ابعاد اقتصادی، زیست‌ محیطی و کیفیتی زنجیره تأمین را به‌صورت تلفیقی تحلیل می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که طراحی و به‌کارگیری برنامه‌های تأمین مالی هدف‌مند می‌تواند در بهبود این اهداف و کاهش پیامدهای زیست‌محیطی ناشی از ضایعات و ناکارآمدی زنجیره مؤثر باشد. هم‌چنین تحلیل حساسیت برای قیمت فروش گوجه‌فرنگی مورد بررسی قرار گرفت و تأثیر تغییرات قیمت بر سودآوری، ضایعات و تازگی محصولات بررسی شد و نشان داد که قیمت فروش گوجه‌فرنگی تأثیر قابل‌توجهی بر سود زنجیره تأمین دارد و بهبود قیمت می‌تواند به افزایش سود کمک کند، اما در عین‌حال ممکن است منجر به افزایش ضایعات نیز شود. بنابراین، به مدیران زنجیره تأمین توصیه می‌شود که برای بهینه‌سازی این زنجیره، به‌ویژه در شرایط نوسانات قیمت، استراتژی‌های متوازنی را برای مدیریت ضایعات و حفظ تازگی محصولات پیاده‌سازی کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Supply chain modeling of perishable agricultural products

نویسندگان [English]

  • seyede tina mortazavinia
  • Alireza Karbasi
Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
چکیده [English]

In the supply chain of agricultural products, due to their high perishability and significant waste, achieving profitability, maintaining product freshness, and reducing waste are among the main challenges. Aiming to improve the sustainability of such a chain, this research presents a multi-objective optimization model that simultaneously pursues three goals, maximizing profit, reducing waste, and increasing product freshness. To solve this model, the lexicographic goal programming approach and the ɛ constraint method have been used to enable prioritization of objectives and comprehensive analysis of multi-objective efficiency fronts. The proposed model was selected using field data from a farm in Khorasan Razavi Province as a representative of producers of perishable products, including tomato, cucumber, eggplant, lettuce, and cauliflower, and analyzes different financing scenarios, economic, environmental and quality dimensions of the supply chain in an integrated manner. The results show that designing and implementing targeted financing programs can be effective in improving these goals and reducing environmental consequences caused by waste and chain inefficiency. Sensitivity analysis was also conducted for the selling price of tomatoes, and the impact of price changes on profitability, waste and product freshness was examined, showing that the selling price of tomatoes has a significant impact on supply chain profits, and price improvements can help increase profits, but at the same time may also lead to increased waste. Therefore, supply chain managers are advised to implement balanced strategies to manage waste and maintain product freshness to optimize this chain, especially in conditions of price fluctuations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • quality
  • optimization
  • agri-food
  • multi-objective