دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی 2821-0972 مقالات آماده انتشار 2026 04 21 Key Drivers of Empowering Local Communities in Rural Cluster-Based Development Plans (Case Study: Kurdistan Province) پیش برنده‌های کلیدی توانمندسازی جوامع محلی در طرح منظومه‌محور روستایی (مطالعه موردی استان کردستان) 7688 10.22069/jead.2026.24272.1937 FA فیروزه مقیمی نژاد دانش آموخته دکتری علوم مرتع، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. امیرحسین گرکانی گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. ایران محمدرضا شهرکی محقق توسعه روستایی و اکوسیستم‌های کارآفرینی استانداری گلستان، گرگان، ایران یاسر قاسمی آریان بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران ئاراس مرادی دانش آموخته کارشناسی حقوق، دانشگاه پیام نور، سروآباد، ایران Journal Article 2025 11 10 Sustainable rural development requires the identification of strategic factors that contribute to the empowerment of local communities. Cluster-based development plans, with a forward-looking approach, can pave the way for improving quality of life and enhancing social resilience. This study was conducted to identify and evaluate the key drivers influencing the empowerment of local communities within the framework of cluster-based development plans in Kurdistan Province.This research is applied and exploratory in nature and was carried out using a survey method. The statistical population consisted of facilitators, leading local communities, and expert specialists, of whom 60 individuals were purposefully selected. Data were collected through a researcher-designed questionnaire based on 16 indicators finalized using the focus group technique. Structural analysis of the most influential indicators was performed using cross-impact analysis with the MICMAC software to determine the degree of influence and dependency of each indicator on the feasibility of the plan. The findings revealed that four indicators “targeted training and enhancement of local communities’ skills in line with rural capacities,” “provision of low-interest loans accompanied by supportive packages,” “systematic community-based facilitation and engagement of rural leaders in monitoring,” and “empowerment through diversification of income sources” had the highest impact on community empowerment within the studied cluster-based rural development programs. Accordingly, continuous implementation of community-based training and skill development tailored to local capacities should be prioritized. Furthermore, integrating financial and credit facilities with supportive packages and local institutionalization can foster sustainable empowerment and enhance the economic resilience of rural communities. توسعه پایدار روستایی نیازمند شناسایی عوامل راهبردی مؤثر بر توانمندسازی جوامع محلی است. طرح‌های منظومه‌محور با رویکرد آینده‌نگرانه می‌توانند مسیر ارتقای کیفیت زندگی و افزایش تاب‌آوری اجتماعی را روشن سازند. این پژوهش با هدف شناسایی و ارزیابی پیشران‌های اثرگذار توانمندسازی جوامع محلی در چارچوب طرح‌های منظومه‌محور استان کردستان انجام شده است. این تحقیق از نوع کاربردی- اکتشافی بوده و به شیوه پیمایشی صورت گرفت. جامعه آماری شامل تسهیلگران، جوامع محلی پیشرو و کارشناسان خبره بود که 60 نفر از آنان به روش هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخت بود که بر اساس 16 شاخص که با استفاده از تکنیک متمرکز نهایی شدند، طراحی و تکمیل گردید. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل اثرات متقابل و نرم‌افزار MICMAC استفاده شد تا میزان اثرگذاری و اثرپذیری شاخص‌ها در تحقق‌پذیری طرح مشخص شود. نتایج نشان داد که چهار شاخص «آموزش هدفمند و ارتقای دانش مهارتی جوامع محلی متناسب با ظرفیت‌های بومی»، «ارائه تسهیلات کم‌بهره همراه با بسته‌های حمایتی و توانمندساز»، «فعالیت‌های تسهیلگری مدون جامعه‌محور و بهره‌گیری از پیشروان روستایی در فرآیند پایش» و «توان‌افزایی از طریق تنوع‌بخشی به منابع درآمدی» بیشترین اثرگذاری را بر توانمندسازی جوامع محلی در چارچوب طرح‌های منظومه‌محور روستایی داشته‌اند. بر این اساس، اجرای مستمر آموزش‌های جامعه‌محور و مهارت‌افزایی متناسب با ظرفیت‌های بومی باید در اولویت قرار گیرد. همچنین تلفیق تسهیلات مالی و اعتباری با بسته‌های حمایتی و نهادسازی محلی می‌تواند زمینه توانمندسازی پایدار و افزایش تاب‌آوری اقتصادی جوامع روستایی را فراهم سازد.