دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی 2821-0972 13 1 2026 05 22 Investigation of Comparative Advantage and Private and Social Profitability of Major Agricultural Products in Gorgan County بررسی مزیت نسبی و سودآوری فردی و اجتماعی محصولات عمده زراعی شهرستان گرگان 69 84 7258 10.22069/jead.2025.23129.1875 FA انوشه مهذبی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان رامتین جولایی گروه اقتصاد کشاورزی، داتشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان اعظم رضایی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان حسین آزادی استاد گروه جغرافیا، دانشکده علوم، دانشگاه گنت، گنت، بلژیک شهرزاد میرکریمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Journal Article 2024 12 29 This study examines the comparative advantage and private and social profitability of major crop production in Gorgan County during the 2022-2023 cropping season using the Policy Analysis Matrix (PAM). The required data were obtained from the production cost database of the Ministry of Agriculture Jihad, the FAO, and the NETWAT software. The indices analyzed include Domestic Resource Cost (DRC), Nominal Protection Coefficient (NPC), Effective Protection Coefficient (EPC), private profitability, and Net Social Profitability (NSP). The results indicate that, based on the DRC index, the production of high-yield rice, premium rice, soybeans, wheat, and canola has a comparative advantage, whereas cotton and potato production lack this advantage. The NPC index reflects indirect subsidies for the producers of all crops except rice farmers.<br />Furthermore, the EPC index shows that the government supports the input and output markets for all crops except premium rice. According to the NSP index, soybean, wheat, and canola production have positive social profitability, while cotton and potato production exhibit negative social profitability. Rice production demonstrates the highest private and social profitability, with high-yield rice outperforming premium rice in private profitability due to higher yields and lower costs. Based on the findings, the production or expansion of soybean, wheat, and canola cultivation is recommended, while increasing the cultivation area of potatoes and cotton is not advisable under current conditions. It is advised that regional cropping patterns be designed and implemented with due consideration of the comparative advantage and private and social profitability of agricultural crop production. این پژوهش به بررسی مزیت نسبی و سودآوری فردی و اجتماعی تولید محصولات عمده زراعی شهرستان گرگان در سال زراعی 1402-1401 با استفاده از ماتریس تحلیل سیاستی (PAM) پرداخته است. داده‌های مورد نیاز از بانک هزینه تولید وزارت جهاد کشاورزی، سازمان FAO و نرم‌افزار NETWAT استخراج شده است. شاخص‌های مورد بررسی، هزینه منابع داخلی(DRC)، ضریب حمایت اسمی(NPC)، ضریب حمایت مؤثر (EPC)، سودآوری فردی و سودآوری خالص اجتماعی (NSP) بوده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که بر اساس شاخص DRC، تولید محصولات برنج پرمحصول، برنج مرغوب، سویا، گندم و کلزا دارای مزیت نسبی است، اما تولید پنبه و سیب‌زمینی فاقد این مزیت است. شاخصNPC بیانگر ارائه یارانه غیرمستقیم به تولیدکنندگان تمامی محصولات به جز برنجکاران است. همچنین، شاخصEPC نشان می‌دهد دولت در بازار نهاده و محصول از تولید تمامی محصولات به جز برنج مرغوب حمایت می‌کند. براساس شاخص NSP، تولید سویا، گندم و کلزا سودآوری اجتماعی مثبت دارد، در حالی که سودآوری اجتماعی پنبه و سیب‌زمینی منفی است. تولید برنج بیشترین سودآوری فردی و اجتماعی را دارد و برنج پرمحصول، به دلیل عملکرد بالاتر و هزینه کمتر، از نظر سودآوری فردی نسبت به برنج مرغوب برتری دارد. با توجه به نتایج، تولید یا افزایش سطح زیر کشت سویا، گندم و کلزا بلامانع است، در شرایط فعلی افزایش سطح زیر کشت سیب‌زمینی و پنبه توصیه نمی‌شود. برای بهبود راندمان آبیاری استفاده از فناوری‌های نوین و مدیریت منابع آب ضروری است. پیشنهاد می‌گردد حین تدوین الگوی کشت هر منطقه، مزیت نسبی و سودآوری فردی و اجتماعی تولید در نظر گرفته شود. https://jead.gau.ac.ir/article_7258_f96b30e36e69208f3af6799eeda542f0.pdf